Ӕцӕг аив у Fire цӕстдарӕн?

Ацы статьяйы бамбарын кӕнӕм Fire наборы моделтӕ, бӕрӕггӕнӕнтӕ, раст ӕвзӕрст ӕхсӕнадтӕ ӕмӕ сахадтӕ. Спайда кӕн ацы информаци симуляцийы фӕстиуӕг бамбарынӕн.

Фиппаинаг: Fire набор у пълан кæнынады хæсты фæрæз, æмбарынæн бынæттæ æмæ сценартæ абарын, куыд зæгъæм, ӕмбӕрзӕн слонтыл дӕргъвӕтин, ӕлектрон хӕрдзы цур арт æхсæвын, кæнæ дымгæ æмæ кæрдæджы хуыссӕны цавӕр хъуыддаг. Уый нӕу ӕцӕг артгӕнӕны прогноз. Никуы йӕ спайда кæн, кæй хъуыддаг райсын, цы хъуамæ ацæуай æви нæ. Æцӕг хъæдсыгъды рæстæджы дæ рæстæджы службæтæм хъусын.

Артӕй цæстдарæн моделтӕ

Набор спайда кæны стандартон артӕй цæстдарæн зонындзинӕдӕй, кæй спайда кæнынц АИШ-ы зæхх хъæуынтæ:

• Уӕлцъар арт: Ротермелы ӕвзӕрст модель (1972, Албинийы 1976 азы ног кæнинагимæ), Скотт ӕмӕ Бурганы 40 хуымæтæджы моделимæ ӕмӕ ӕргом 13-имæ.
• Бӕлӕсты сӕрты арт: Ван Вагнеры модель, куы арт бӕлӕстыл схизы, Ротермелы 1991 азы модель, бӕлӕсты сӕрты арт куыд тагъд тӕхы, ӕмӕ Финнейы метод ӕппындӕр нӕ, фӕлӕ ӕрдзӕй бӕлӕсты сӕрты арты тыххӕй.
• Канадӕйы: Канадӕйы хъӕдсыгъды архайды ӕвзӕрст система (FBP) (Forestry Canada 1992, Воттон ӕмӕ æндӕртӕ 2009 азы ног кодтой), Канадӕйы йӕхи модель, Канадӕйы хъӕдты ӕксперименталон арттӕй сарӕзт. Куыд кусы Канадӕйы агентӕдтӕ хӕдзармӕ-иу цы артыхъуыддаджы фӕйлауы кодтӕ, уыдонӕй.
• Картӕйыл дӕргъвӕтин: минималон фӕндагы рӕстӕджы метод, уыцы хъуыды, АИШ-ы Хъӕдхӕдзарады службӕйы FlamMap-ы. Арт ацӕуы тагътагъд фӕндагыл ӕппӕт клеткӕйы дӕр, фыццаг уӕлӕмӕ ӕмӕ дымгӕ ӕрдӕм.

АИШ-ы ацы моделтӕ сты FARSITE, FlamMap ӕмӕ BehavePlus-ы бындур, АИШ-ы арты пълан кæнынады фæрæзтæ; Канадӕйы FBP система у Канадӕйы националон артӕй цæстдарæн картӕты ӕмӕ Prometheus-ы модель.

Бӕрӕггӕнӕнты ӕвзӕрст ӕфтауӕн

Фӕстиуӕджы аивады аргъ ӕвӕрд бӕрӕггӕнӕнтӕй хӕцы:

• Кӕрдӕг (АИШ): LANDFIRE, националон карта кӕрдӕджы хуызтӕ ӕмӕ бӕлӕсты уӕлӕвӕр ӕвзӕрст бӕлӕстытӕй, АИШ-ы Дӕлдзӕхты ӕмӕ Хъӕууон хӕдзарады департаменттӕй, 30 м. Дыууиссӕдз ӕхсӕз штаты хъуыды ног LANDFIRE ног кæнинаг, раздӕр релиз та æнæзонд бынӕттӕ сæвӕры. Аляскӕ ӕмӕ Гавайи сӕхи LANDFIRE релизтӕ спайда кӕнынц.
• Кӕрдӕг (Канадӕ): Канадӕйы Ӕрдзон ресурсты националон кӕрдӕджы хуызты карта (2024), 30 м: цъӕх, бӕлӕс, цъирцъирӕ, ӕхсӕн, кæрдæг ӕмӕ зӕхх, цы нӕ сыгъды.
• Рельеф: Scribble Maps бӕрзӕнд, USGS 1 м лидарӕй АИШ-ы фылдӕр хайы ӕмӕ 30 м иннӕ бынӕттӕ.
• Дымгӕ: АИШ-ы набор райдайы Националон метеорологон службӕйы сехсӕр прогнозӕй дӕ районы тыххӕй; ӕндӕр бынӕтты 20 км/сехс ӕрмӕст ӕрдӕмды дымгӕй. Дӕ бон у йӕ ивын, цавӕрдӕр дымгӕ ӕвзӕрст кӕнынӕн.

Рапорты карточкӕйы ӕвдисы кӕрдӕджы бӕрӕггӕнӕнтӕ ӕмӕ бацæуын дӕ районы тыххӕй. Дыууӕ картӕйы дӕр кӕрдӕг ӕвдыст у, куыд уыд сæ арӕзтады рæстæджы (LANDFIRE 2024 ӕмӕ 2025, Канадӕйы карта 2024). Уый фӕстӕ артсыгъд, ӕртӕ хъӕд ӕфснайын, кӕрдӕджы ӕфтауын кæнæ ног хӕдзӕртты сæм нӕй.

Моделы ӕвзӕрст ӕвзаргӕ

Ныр ӕвзӕрст ӕвзаргӕтӕ:

• Артӕй цæстдарæн ӕмбӕрзӕнтӕ ӕвзӕрст сты иу уыцы моделтӕ ӕнӕхсӕнады ӕргом код æвзӕрстимӕ (Pyretechnics). Уырдыгӕй зӕхх æрвыл дӕргъвӕтины тагъд, арты хъайтардзинад ӕмӕ йӕ хуыз дӕр 0,5% дæргъы æмхуызон сты. Дымгӕ ӕмӕ слонимӕ иумӕ 10% дæргъы æмхуызон сты, уымӕн æмæ дыууӕ фӕрӕзы дымгӕ ӕмӕ слон ӕвзаргӕ нӕ иу хуызы хӕццӕ кӕнынц, æмæ дыууӕ дӕр практикӕйы спайда кӕнынц.
• Канадӕйы модель ӕвзӕрст у ныффыст Fire Weather Index таблицӕтимӕ (Initial Spread Index), ӕмӕ кӕрдӕджы хуызы алы дӕргъвӕтин, бӕлӕстыл схизын ӕмӕ кӕрдӕджы сыгъд ныффыст FBP уравнениимӕ.
• Ӕрвылбон хуызтӕ: дымгӕ нӕ уӕвгӕйӕ рельефыл арт ӕнгом хуызы фӕзыны, дымгӕимӕ та — моделтӕ цы ӕллипс зӕгъынц, уый хуызы.
• Моделы ӕгъдауӕй хӕцын: тӕр кӕрдӕг нӕ сыгъды, фӕндӕгтӕ, дон ӕмӕ уӕрдын арт рахӕцынц (диагоналӕй дӕр сӕ куы ӕрбахизай), ӕмӕ арт никуы сыгъды уӕлдай дӕ æвӕрд рӕстӕгӕй.
• Ӕцӕг кӕрдӕджы бӕрӕггӕнӕнтӕ: куы бабаххуыс кӕнӕм ног LANDFIRE релиз, уый раздӕр бӕрӕггӕнӕнтӕ ӕвзӕрст кӕнӕм зонгӕ бынӕтты (хъӕд, къуыппӕй, кæрдæг, горæттæ), уый раздӕр цы набор йӕ спайда кӕна.

Моделты ӕвзӕрстытӕ ӕнтӕстӕй автоматон тестты хай сты.

Ӕвзӕрст ныффыст хъæдсыгъдтимӕ

Ӕцӕг хъæдсыгъдтӕ ногӕй ацыдыстӕм 12 сехсӕй. Алы тест райдайы ӕцӕг арты кӕрон, NASA-йы спутникты бӕрӕггӕнӕнтӕй картӕйыл ӕвзаргӕ. Набор 12 сехсы кусы, ӕввахс аэропорты ӕвзӕрст дымгӕимӕ ӕмӕ уыгъд хуымæтæджы, ӕмӕ абарынц, наборы арт кӕм дӕргъвӕтыдта ӕмӕ ӕцӕг арт кӕм. Набор спайда кодта иу рельеф ӕмӕ кӕрдӕджы картӕтӕй, цы ды райсыс, алы арты раздӕр арӕзт.

• 2026 азы артӕй (ныры картӕтӕ): 96 дымгӕй 12-сехсон рӕстӕджы 80 хъæдсыгъдӕй, 60 АИШ-ы ӕмӕ 36 Канадӕйы.
• 2018–2021 азтӕй артӕй (LANDFIRE 2016, уыдонӕй раздӕр арӕзт карта): 117 рӕстӕджы 104 АИШ-ы хъæдсыгъдӕй.

Дӕргъвӕтины тагъд. АИШ-ы наборы тагъд ӕцӕг артты хӕццӕ ӕввахс уыд. Кӕддӕр иу зӕххы иу рӕстӕджы сыгъта: 2026 азы ӕцӕг тагъдӕй 1,1 хатт, 2018–2021 азты 1,0 хатт. Ӕвзӕрст рӕстӕджытӕй 6 ӕхсӕзӕй фылдӕр ӕвзаргӕ уыдысты дыууӕ хатты дӕргъы. Бӕлӕсты ӕхсӕн цыдӕр уайтагъд, кæрдæг ӕмӕ къуыппы ӕхсӕн цыдӕр тагъд, ӕмӕ æхсæвы дӕр тагъд, ӕцӕг арт куы сабыр кӕны. Канадӕйы набор ӕцӕг артӕй 3 хатты тагъддӕр уыд. Фыццаг хуыздӕр ӕнкъард хуылыдз дымгӕимӕ алы сехсы дӕр райсы, фӕлӕ ӕцӕг Канадӕйы артттӕ бон иу-цалдӕр сехсы ӕнтӕстӕй сыгъдысты. Бакæс Канадӕйы рӕстӕгтӕ куыд ӕвзӕрст ӕнтӕстӕй сыгъды сехстӕ.

Дӕргъвӕтины фӕдзӕхст. Абарӕм наборы арты хуыз иу афтӕмӕй алы фӕдзӕхстыл ӕмхуызон дӕргъвӕтын артимӕ. Ӕнтӕстӕй дымгӕйы, 18 км/сехсӕй фылдӕр, набор фылдӕр рӕстӕджы ӕцӕг хуызмӕ ӕввахсдӕр уыд. Сабыр дымгӕйы цъус ӕмхуызон дӕргъвӕтины хуызы кусы, уымӕн æмӕ уæд фӕдзӕхст хӕцы дымгӕйы чызг ивындзинӕдтӕй, рельефӕй ӕмӕ артӕй цæстдарæнӕй, цы ӕнӕивгӕ дымгӕ нӕ ӕфтауы. Иумӕйаг, набор ӕмхуызон дӕргъвӕтинӕй хуыздӕр уыд АИШ-ы рӕстӕджытӕй ӕмбисы ӕмӕ Канадӕйы 10-ӕй 7 рӕстӕджы.

Ацы фӕстиуӕгтӕ куыд бамбарын. Спайда кæн наборӕй бынӕттӕ ӕмӕ сценартӕ абарынӕн, ӕмӕ федтынӕн, цас дард арт ӕрцæуы цалдӕр сехсы дӕргъы ӕнӕивгӕ уавӕрты. Ма йӕ спайда кæн ӕцӕг арт кӕм уыдзæн, уый ӕцӕг зонынӕн.

Пъланты ӕвзӕрст ӕвзаргӕтӕ:

• FlamMap-имӕ абарын: ӕмхуызон ландшафттӕ FlamMap-ӕй, АИШ-ы Хъӕдхӕдзарады службӕйы фæрæзӕй, куыд ӕввахс сты нӕ фӕстиуӕгтӕ.
• Регрессион ӕвзаргӕтӕ: моделты ивындзинӕдтӕ рауайынц, ӕрмӕст ацы баллты кæй нӕ фæцъынд кӕнынц, уæд.

Ацы фарс ног кӕндзыстӕм, алы бенчмарк куы рауайа, уæд.

Симуляцийы сахадтӕ

Ӕцӕг артттӕ у тагъддӕр ӕмӕ фылдӕр симуляцийӕй. Уый нӕ модель кӕны:

• Цӕрдӕгтӕ. Дымгӕ ӕрбахӕссы сыгъд цӕрдӕгтӕ арты размӕ дард ӕмӕ ног артытӕ райдайы. Афтӕ сыгъынц бирӕ хӕдзӕрттӕ. Набор арт рахӕцы фӕндӕгтыл, дон ӕмӕ горæты блоктыл, цы ӕцӕг арт ахизы.
• Хӕдзӕрттӕ куыд кæрдӕг. LANDFIRE фылдӕр арӕзт бынӕттӕ нысан кӕны куыд зӕхх, цы нӕ сыгъды, афтӕмӕй арт горæты кӕронмӕ рахӕцы. Ӕцӕг артттӕ хӕдзарӕй хӕдзармӕ ахиз кӕнынц.
• Ивгъуыд уӕззау. Дымгӕ ӕмӕ кæрдæджы хуыссӕн алы ӕвзаргӕ рӕстӕджы иу хуызӕй баззайынц. Ӕцӕг артттӕ ивынц бонӕй, дымгӕйы ивындзинӕдтӕй ӕмӕ фронттӕй.
• Арт кæнын. Куывд, ӕвиппайдзинад ӕмӕ артӕй цæстдарæн хӕтӕнтӕ нӕ модель кӕнынц.
• Арт йӕхи уӕззау кæнынц. Тынг стыр артттӕ йӕхи дымгӕтӕ кӕнынц.

Фӕстиуӕг куыд бакæсын

• Сценартӕ абар. Спайда кæн сценартӕ абарынӕн: цавӕр райдайын у фыддӕр, цас ахсын кӕны хуыздӕр хуры бон, цавӕр слонтӕ ӕмӕ ӕнгуылдзтӕ арт тагъддӕр хӕссынц.
• Ӕууӕндынады рӕнхъ ӕвзар. Фӕстиуӕгыл фылдӕр баууӕнд, куы зӕгъы карточкӕ, кæй кæрдæджы бӕрӕггӕнӕнтӕ дӕ район ӕууӕндаджы фылдӕр бавзары.
• Рӕстӕгтӕ куыд фæдзӕхст рахæсс. «6 сехсы ӕфтауы» у «ацы ӕнӕивгӕ уавӕрты». Тынг дымгӕ ӕмӕ хуыссын кæрдæг ӕцӕг артты тагъддӕр кӕнынц.
• Хӕдзӕртты цур цӕрдӕгтӕ ӕрдарӕ. Арт кӕм ӕфтауы ӕрбӕстӕйы кӕрон, уым хъуыды кæн, цæрдӕгтӕ йӕ дарддӕр хӕссын куыд кӕнынц.

Ӕндӕр дӕр федт

• Fire - Хъӕды сыгъды парахаты симуляци: наборӕй куыд спайда кæнын.